Czy można usprawiedliwić zbrodnię, czyli “Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego

“Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego do dziś fascynuje czytelników ze względu na problemy, które są nadal aktualne. Dostojewski zadaje pytanie, czy można usprawiedliwić zbrodnię? Główny bohater książki,  Raskolnikow,  z zimną krwią uderza siekierą w głowę starej lichwiarki, a później zabija jej przyrodnią siostrę. Czy można znaleźć wytłumaczenie jego zachowania? Czy można wybaczyć mordercy? Pytania ważne i nadal aktualne.

“Chcę pozbawić społeczeństwo wszy społecznej” 

Raskolnikow żył w warunkach urągających człowiekowi. Maleńki pokój, który wynajmował w Petersburgu, porównywał do trumny. Nie mógł studiować prawa, ponieważ nie miał na to funduszy, nie chciał też obciążać swoimi problemami matki i siostry. Korzystał z usług bezwzględnej lichwiarki Alony, która wykorzystywała innych i bogaciła się na trudnej sytuacji finansowej swoich klientów. Raskolnikow wyznaje, że chciał pozbawić społeczeństwo wszy społecznej, którą była lichwiarka. Czy jednak miał do tego prawo? Czy  człowiek może wyznaczać karę drugiemu człowiekowi? Odpowiedź na te pytania znajdziemy w “Zbrodni i karze”.

Jest zbrodnia, musi być kara

Dostojewski w “Zbrodni i karze” pokazuje, że moralność jest siłą, która daje o sobie znać w najważniejszych momentach. Bo Raskolnikow wcale nie jest nadczłowiekiem zdolnym do tego, by zabić. Zbrodnia niszczy go wewnętrznie, doprowadza do urojeń, choroby, ogromnych wyrzutów sumienia. Bohater nie może normalnie funkcjonować, jego psychika uświadamia mu, że każda zbrodnia musi zostać ukarana. Człowiek nie może działać przeciwko drugiemu człowiekowi, ale każdy zły czyn można odkupić. Uświadamia to sobie Raskolnikow po długich rozmowach z Sonią. Dziewczyna nie odtrąca mordercy, ale próbuje mu pomóc. Dostojewski podkreśla, że zło niszczy człowieka, ale można je zmazać. Ważne są chęci i wiara w drugiego człowieka.

“Zbrodnia i kara” to jedna z najważniejszych powieści europejskich. To również ulubiona lektura licealistów. Warto jeszcze raz przeczytać powieść Dostojewskiego i spojrzeć na nią zupełnie inaczej. 

Egzystencjonalna walka dobra ze złem

Zbrodnia i kara, epicka powieść o potępieniu i odkupieniu pióra rosyjskiego pisarza Fiodora Dostojewskiego, przywołuje świat, w którym zaciera się granica pomiędzy dobrem a złem, niewinnością a zepsuciem. Wydana po raz pierwszy w 1866 roku uznawana za arcydzieło literatury opowieść, jest psychologiczną analizą biednego i zdesperowanego byłego studenta Raskolnikowa, którego teoria, że jest niezwykłą osobą, zdolną do podjęcia duchowa odpowiedzialność za używanie złych środków do osiągnięcia humanitarnych celów prowadzi go do morderstwa, którego ofiarą pada stara lichwiarka. Akt ten wywołuje koszmarne poczucie winy u Raskolnikowa, który ścigany przez rosnący głos własnego sumienia znajduję pętlę własnej winy.

Narracja

Elektryzująco przekonujący ton narracji i poruszający obraz powrotu do zdrowia chorego ducha przyczyniły się do statusu arcydzieła. Dostojewski z niesamowitą lekkość maluje niezwykłe portrety psychologiczne postaci. Alkoholika, okrutnego amoralisty, czy kobiety będącej wyidealizowanym symbolem czystej chrześcijańskiej dobroci, dzięki czemu autor, zdaje się przekonać czytelnika, że powolna, wytrwała i ciężka praca jest właściwym podejściem do życia. Zbrodnia i kara np. z Taniej Książki została pierwotnie opublikowana w odcinkach w czasopiśmie literackim “Russkij Wiestnik”, zanim ukazała się w formie książkowej w 1867 roku. W Polsce książka ukazała się po raz pierwszy w 1887 roku w przekładzie Czesława Jastrzębca-Kozłowskiego.
Zbronida i kara jest jedną z najczęściej cytowanych powieści w historii mająca wpływ na rozwój psychologii, filozofii i literatury. Do dzisiaj jest przedmiotem licznych rozważań, esejów oraz rozpraw.

Autor

Fiodor Dostojewski urodził się w 1821 roku w Moskwie. Zaliczany do najbardziej wpływowych pisarzy i myślicieli literatury rosyjskiej i światowej. Mistrz prozy realnej i naturalistycznej, którego dzieła badają ludzką kondycję w niespokojnej politycznie i duchowo Rosji XiX wieku. Poruszając tematy filozoficzne i religijne autor, nakreśla granice moralnej walki dobra ze złem. Opublikowane w 1864 roku Notatki z podziemia zapoczątkowały ruch literatury egzystencjonalnej. Na dorobek Dostojewskiego składa się dwanaście powieści, do najważniejszych należą:

– Notatki z podziemia (1864) wyd. pol. tłum. Gabriel Karski, 1929r.
– Idiota (1869) wyd. pol. tłum. Jerzy Jędrzejewicz, 1909r. 
– Biesy (1872) wyd. pol. tłum. Tadeusz Zagórski, 1908r.
– Bracia Karamazow (1880) wyd. pol. tłum. Aleksander Wat. 1913r.

Pisarz zmarł w 1881 roku.